|
اتفاقاتي كه در چند هفته اخير در سطح بين المللي رخ داده است، تناقضات گفتاري و كرداري سيستم و نظريه امروزي حاكم بر غرب را روشن مي كند. مثلا شما واژه و عنوان «روابط عمومي» و يا «ديپلماسي عمومي» را در نظر بگيريد. يكي از بزرگترين ابزارهاي سلطه گرايي و استعماري غرب بر دنياي اسلام و شرق صدور واژه ها و مفاهيم ظاهرپسند بوده است ولي كاربرد و انگيزه هاي نهفته در اين واژه ها با معناي اصطلاحي و لغوي آن زمين تا آسمان فرق داد. انقلاب آن طور كه برخي توجيه مي كنند يك عملكرد و «كار» نيست بلكه يك تغيير بنيادين در زيرساخت هاي اجتماعي، سياسي و اقتصادي همراه با بازسازي و نوآوري هاي اصيل و ويژه در همه سطوح زندگي جامعه و فرد است كه فقط با استقلال فكري و نه با تقليد از الگوي ديگران عملي است.
استعمار فرانو به معني تسلط بر كشورها از نظر جغرافيايي نيست، گرچه هنوز زوايايي از اين سياست را در مورد عراق و برخي كشورها عملا مشاهده مي كنيم، بلكه به معناي كاشتن و پيونددادن عوامل استعمار در آنها و استفاده از زيرساخت هاي ارتباطي است.
لازمه دورانديشي در رشته سياست، ارتباطات و رسانه ها توليد اطلاعات و دانش بومي و مستقل خودمان است. اگر انگيزه ها و ارزش روابط عمومي و ارتباطات آمريكا و اروپا همراه با صداقت و مردم داري بود امروز تنفر از سياست آنها در سطح بين المللي و منطقه اي به اين درجه نمي بود.عنوان «روابط عمومي» مانند عنوان «روابط بين الملل» بر كلمه «روابط» تكيه مي كند ولي در مورد انگيزه، نوع، كيفيت، كميت و جهت اين روابط چيزي نمي گويد. روابط مي تواند مشروع و نامشروع، مفيد و مضر، خوب و بد، محرمانه و آشكار، دور و نزديك، رسمي و غيررسمي، صميمانه و يا فريبنده باشد. روابط بين الملل روابط بين دو كشور، دو ملت، دو دولت و يا جمعي از اين واحدها است.
روابط بين الملل ابعاد سياسي، اقتصادي، فرهنگي و نظامي و فن آوري دارد. دهه هاي طولاني دو ابرقدرت بزرگ آمريكا و شوروي روابط بين المللي داشتند ولي اين روابط بر مبناي جنگ سرد، جنگ رواني، برد و باخت و رقابت تسليحاتي و سلطه گرايي بود.
روابط عمومي روابط «بين» عامه مردم نيست، بلكه روابط يك سازمان، يك بنگاه، يك دولت، يك شركت، يك تشكيلات با عموم و يا قسمتي از عامه مردم است. آيا رابطه يك بنگاه يا رابطه يك دولت يا موسسه با عامه مردم جنبه خدماتي دارد يا رفتاري و مصرف گرايي و يا همه اينها؟ عنوان «روابط عمومي» با عنوان «خدمات عمومي» فرق دارد.
از موقعي كه عنوان «روابط عمومي» از اوايل قرن بيستم در آمريكا جنبه بازرگاني، تبليغاتي، كنترل، انگاره سازي و پروپاگاندا به خود گرفت، جوانب منفي آن در اذهان مردم بالا رفت. امروز بسياري از افراد اين حرفه وارداتي كه وظايف روابط عمومي را به عهده دارند، به واژه هاي ديگري مانند «امور عمومي» يا «ارتباطات عمومي» گرايش پيدا كرده و از آنها استفاده مي كنند، مانند معاونت امور عمومي، معاونت ارتباطات عمومي و غيره.
روش هاي روابط عمومي كه امروز در دنياي سياست و اقتصاد معمول گرديده است و بسياري از افراد و سازمان ها و كشورها مجذوب آن شده اند، مشروعيت ندارد. برخي از روش هاي متداول روابط عمومي آمريكايي با فرهنگ، سنت، دين و حتي مقررات حقوقي كشورهاي ديگر مغايرت دارد به ويژه در كشورها و فرهنگ هاي اسلامي. ما به يك دگرگوني و انقلاب در رشته روابط عمومي احتياج داريم. اگر حوزه و رشته روابط عمومي بخواهد به عنوان يك نظم مشروع و پايدار در سطح ملي و بين المللي استوار باشد شيوه ها و استانداردهاي آن بايد بر محور اهداف مشخص و معين پايه گذاري شده و حدود فعاليت آن تعريف و براي عامه مردم معلوم شود.
من شش محور اصولي و كاربردي را براي روابط عمومي پايدار و نوآور پيشنهاد مي كنم:
(1) اعتمادسازي و وحدت؛
(2) مردم داري و انتقادپذيري؛
(3) خدمت گرائي و رفاه گستري؛
(4) عدالت سروري و فسادستيزي؛
(5) قانون گرائي و اخلاقي؛
(6) اطلاع رساني و روشنگري.
هريك از اين شيوه ها جوانب اصولي و متمم دارد. مثلا مردم داري اصل و انتقادپذيري متمم آن است و همين طور خدمت گرايي، كه يك شيوه اصلي است و رفاه گستري متمم آن را تشكيل مي دهد.
روابط عمومي به مصداق مردم داري در ايران و در فرهنگ ملي و اسلامي ما تاريخ طولاني و درخشاني دارد كه با آداب و سنت ايراني و اسلامي رشد و نمو كرده است؛ ابعاد آن شرعي، عرفي و مدني و ادبيات و معارف و منابع آن وسيع و عميق است.
روابط عمومي به مصداق و معيار غرب و به ويژه آمريكا يك روند وارداتي در ايران است كه در اوايل دهه 1330 شمسي، به ويژه پس از كودتاي 28 مرداد سال 1332 در ادارات دولتي و غيردولتي و در مطبوعات و در صحنه آموزش ظاهر گرديد و من اين جريان را مشاهده و مطالعه كرده ام كه اميدوارم در فرصت مناسب نتيجه آن را در اختيار علاقه مندان قرار دهم.
هر حرفه و دانش، چهره، منزل و ارزش ويژه خود را دارد. مهم است كه بپرسيم اين حرفه از كجا آمده و به كجا مي رود، چه كساني آن را هدايت مي كنند، چارچوب سازماني و كاربردي آن چيست و ارزش آن چگونه تعيين مي شود. در ايران ما بايد به حرفه و رشته «روابط عمومي» به عنوان يك «فرصت خدمت» بنگريم نه «لقمه اي پرچرب».
روزنامه کیهان - پنجشنبه 27 بهمن - شماره 18454
|
