« ارتباطات توسعه »، « آزادى بيان، دموكراسى و صلح » و « جامعه اطلاعاتى » سه ارگان اساسى بخش ارتباطات و اطلاعات يونسكو (CI) را تشكيل مى دهند كه به شكل فعلى خود در سال ۱۹۹۰ تاسيس شده و امروز در ۲۷ دفتر منطقه اى و يك دفتر اصلى كه در پاريس و در مقر يونسكو مستقر است به ارائه برنامه هاى كلان اين سازمان بين المللى در حركت به سوى « جريان آزاد عقايد به وسيله كلمه و تصوير» مى پردازد.

در ساختار سازمانى CI يك دفتر اجرايى كه به دو واحد «هماهنگى و ارزيابى» و «ادارى و مالى» تقسيم شده و بر سه ارگان اساسى بخش ارتباطات و اطلاعات (CI) نظارت دارد زير نظر يك قائم مقام ارشد اجرايى فعاليت مى كند و مسئول فعلى آن دكتر عبدالواحدخان كه مليت هندى دارد از سال ۲۰۰۱ به اين سمت انتخاب شده و دكتراى ارتباطات جمعى خود را در سال ۱۹۷۳ از آمريكا گرفته است.

بخش ارتباطات و اطلاعات يونسكو (CI) همچنين دو دفتر بين المللى براى برنامه هاى بين دولتى تدارك ديده كه تحت عنوان «برنامه بين المللى براى توسعه ارتباطات» (IPDC) و «اطلاعات براى Programme» (IFAP) ناميده مى شوند كه در خدمت اهداف كلان (CI) فعاليت مى كنند؛ از جمله اين اهداف هم مى توان به سه هدف استراتژيك «تلاش براى گسترش جريان آزاد و دستيابى جهانى به اطلاعات»، «تلاش براى گسترش كثرت گرايى و تنوع فرهنگى در رسانه ها و شبكه هاى جهانى اطلاعاتى» و «تلاش براى گسترش دستيابى همگانى به تكنولوژى هاى ارتباطى و اطلاعاتى» اشاره كرد.

براساس اين اهداف «برنامه بين المللى براى توسعه ارتباطات» براى گسترش رسانه هاى آزاد و كثرت گرا در كشورهاى در حال توسعه و در حال گذار فعاليت مى كند و از طريق توسعه مطبوعات به تقويت مهارت هاى ارتباطى و تحليلى مردم و مشاركت آنها در حاكميت دموكراتيك كمك  مى كند. از جمله كشورهايى كه براى تحقق اين اهداف در سال ۲۰۰۵ - ۲۰۰۴ كمك كرده اند نيز مى توان از آمريكا، ژاپن، انگلستان، كره جنوبى، آلمان، فرانسه، دانمارك و حتى قطر، آندورا و مصر نام برد.

«اطلاعات براى...» نيز ساختارى را براى يك همكارى و مشاركت بين المللى و منطقه اى فراهم مى كند كه به وسيله آن ابزارها، روش ها و استراتژى هاى معمول براى جامعه آزاد اطلاعاتى و كاهش شكاف اطلاعاتى بين فقرا و اغنيا مورد توجه قرار مى گيرد و يك پلت فورم است براى سياست بين المللى گفت و گو كه در خدمت اهدافى چون نگهدارى اطلاعات و دسترسى جهانى به آن، مشاركت همگانى در ظهور جامعه اطلاعاتى جهانى و پيامدهاى اخلاقى، قانونى و اجتماعى توسعه فناورى هاى اطلاعاتى و ارتباطى قرار مى گيرد.

همچنين به عنوان يك برنامه منظم بخش ارتباطات و اطلاعات يونسكو (CI) پروژه هاى ملى، منطقه اى و ميان منطقه اى گوناگونى در بين كشورهاى آفريقايى، عربى، آمريكاى لاتين و حوزه درياى كارائيب، آسيا و اقيانوس آرام و اروپا و آمريكاى شمالى برگزار مى كند و به همكارى با سازمان هاى دولتى و غيردولتى مى پردازد.

 از جمله فعاليت هاى ارتباطى و اطلاعاتى مرتبط با ايران توسط يونسكو مى توان به كارگاه بين المللى بخارست تحت عنوان «راه رود ولگا بزرگ» در ماه اوت سال ۲۰۰۵ اشاره كرد كه طى آن رابطه اطلاعاتى و ارتباطى بين مدارس ۱۸ كشور در طول رود ولگا و درياهاى سياه، بالتيك و خزر مورد بررسى قرار گرفت. همچنين يونسكو براى تعيين سرپرست ارتباطى و اطلاعاتى كشورهاى ايران، افغانستان، تركمنستان و پاكستان نيز در ماه جولاى سال ۲۰۰۴ دفتر منطقه اى تهران را به عنوان هماهنگ كننده انتخاب كرد.

 در سايت يونسكو به همراه بخش هاى آموزش، علوم طبيعى، علوم انسانى، فرهنگ و طرح هاى ويژه (Special Themes)، بخش ارتباطات و اطلاعات (CI) هم از جمله شش  عنوان اصلى سايت است كه اهداف و برنامه هاى اين بخش، اخبار، گزارش ها و اسناد مرتبط، ساختار سازمانى مسئوليت ها، شناسنامه مسئولان، منابع لازم و مركز اسناد به همراه توضيحات لازم ارائه شده است. در اين سايت بخش ويژه اى تحت عنوان «In Focus» نيز مسائل روز مرتبط با ارتباطات و اطلاعات را بيان مى كند و به عنوان مهمترين موضوع مورد بحث در اين مدت اخير مى توان به اجلاس دوم جهانى سران درباره جامعه اطلاعاتى اشاره كرد كه يونسكو قصد دارد در اين اجلاس سه روزه تلاش براى گسترش مفهوم «جامعه معرفتى» (Knowledge Society) را در سه نمايش عمومى  تحت عنوان هاى «شكل دهى به آينده از طريق معرفت»، «نقش يونسكو در ساختاردهى به جامعه معرفتى» و «تكنولوژى هاى اطلاعاتى و ارتباطى و افراد كمتر توانمند» ارائه دهد كه مورد اخير به صورت كارگاه و دو مورد پيشين به صورت ميزگرد اداره مى شوند. يونسكو از جمله شركاى فعال اين اجلاس نيز بود و همان طور كه در نمايش هاى عمومى  ارائه شده توسط آن قابل فهم است، تلاش اين سازمان بين المللى بيش از هرچيز در قدرتمندكردن عموم مردم براى به دست آوردن فرصت هايى است كه در آن توسعه به وسيله معرفت ارائه مى شود.

توجه به اين نقش ها البته در قالب يكى از ارگان هاى اساسى بخش ارتباطات و اطلاعات يونسكو هم كه تحت عنوان «جامعه اطلاعاتى» است قابل تفسير و توضيح است كه به عنوان هدفى براى آن مى توان سازماندهى جامعه معرفتى را بيان كرد. در پيش زمينه اى كه بخش ارتباطات و اطلاعات يونسكو از جامعه معرفتى ارائه مى دهد، معرفت به عنوان نيروى اصلى و موثر توسعه اقتصادى و اجتماعى شناخته مى شود و آموزش به خصوص آموزش سطح بالا نقش مهمى  را در توليد، اشاعه و به كاربرى معرفت و همچنين ساختن ظرفيت هاى تكنيكى و حرفه اى ملت ها برعهده دارد.

 به طورى كه نقش ابزارى آموزش سطح بالا توسط يونسكو، بانك جهانى، برنامه توسعه سازمان ملل متحد و سازمان هاى بين المللى و منطقه اى مختلفى مورد تاييد قرار گرفته است.يكى از سند هاى مهم يونسكو براى تحقق جامعه معرفتى تحت عنوان «به سوى جامعه معرفتى» منتشر شده و در ابتداى آن حركت از جامعه اطلاعاتى به سوى جامعه معرفتى توضيح داده شده است. در ادامه هم مباحثى چون «جامعه شبكه اى»، «جامعه آموزشى»، «حركت به سوى آموزش مستمر و همگانى»، «آينده آموزش سطح بالا»، «انقلاب تحقيقاتى»، «علم، عامه و جامعه معرفتى»، «ريسك و ايمنى انسان در جامعه معرفتى»، «تنوع زبانى در جامعه معرفتى» و «حركت به سوى جامعه معرفتى براى همه» بيان گرديده است.

آرش غفوري – روزنامه شرق 17/1/85